Beslenme ve Yeme Bozuklukları
Tüm yazılar bilgilendirme amaçlıdır. Tedavi klinik değerlendirme yapıldıktan sonra kişiye özel uygulanmalıdır.
Anoreksiya Nervosa
Bu bozuklukta kişinin kendisinin neden olduğu açlık, ince bir bedene sahip olma dürtüsü, şişmanlıktan korkma, zayıf olduğu halde yeterince ince olmadığı gibi beden imgesiyle ilgili bilişsel çarpıtmalar, açlıktan kaynaklanan tıbbi sorunlar mevcuttur. İki alt tipi vardır. Kısıtlayıcı tipte iştahı yeterli olduğu halde besin alınımı sınırlandırılır, yürüyüş, koşu, bisiklete binme, aşırı egzersiz gibi hareketlilikle kilo alımı engellenmeye çalışılır. Tıkınırcası yeme/ çıkartma tipinde az miktarda yeme aralarında aşırı yediği ve yedikten sonra pişmanlık duyarak kusma, diüretik, laksatif, vb kullanımı ile telafi etme çabası vardır. Tıkınırcasına yeme atakları gizli tutulur, tıkınma sırasında kişiler yemelerini kontrol edemezler. Bu alt grupta madde kötüye kullanımı, dürtü kontrol bozukluğu, kişilik bozuklukları da daha sık görülür. Beden imgesine özsaygının, toplumsal varoluşun tek kaynağı gibi aşırı bir anlam yüklenerek, gün boyunca diyet, kalori hesabı gibi bedensel uğraşlarla zihin meşguliyet içerisinde tutulur. Kadınlarda daha sık görülür, başlangıç yaşı ergenlik dönemindedir. Oluşumunda genetik hassasiyetle birlikte genç kızlıktan kadınlığa geçiş, anneden duygusal kopuşlarla yaşanan çaresizlik ile özerklik arasındaki çatışmalar rol oynayabilir. Obsesif kompulsif davranış, depresyon, anksiyete bu bozuklukta sık görülür. Hastalar katı ve mükemmeliyetçi bir yapıda olup sık sindirim problemleri yaşarlar. Çok zayıf olsalar da kilo almak istemediklerinden tedaviye başvurmazlar. Kilo kaybı belirginleşip vücut ısısı düşüşü, ödem, kalp atım hızı azalması, tansiyon düşmesi baş dönmesi, üşüme, kabızlık, adet görememe, bayılma gibi bedensel belirtiler ortaya çıktığında yardım arayışına girerler. Hastaya fizik muayene sonucu bedensel belirtilerle ilgili tıbbi müdahale yapılır. Tıbbi komplikasyonlarla başa çıkabilmek için hastaneye yatış gerekebilir. Güvene dayalı, karşılıklı iş birliği içinde olunması önemlidir. Tedavide gerektiğinde psikotrop ilaçlarla desteklenen beslenme programı ve psikoterapötik yaklaşımlar kullanılır.
Bulimiya Nervosa
Tıkınırcası yeme dönemlerini izleyen kusma, diüretik, laksatif kullanımı gibi telafi etme yöntemleriyle karakterizedir. Karın ağrısı, bulantı gibi fiziksel rahatsızlıklarla tıkınırcasına yeme sonlandırılır, bunu çoğunlukla suçluluk, depresif duygudurum, kendinden iğrenme hissi izler. Bazı kişiler stresli oldukları dönemde rahatlamak için de tıkınırcasına yemek yiyebilirler. Yemek yeme kontrolden çıkmıştır. Daha çok kalorisi yüksek, tatlı, kek, pasta gibi ürünler tüketilir. Kilo genelikle normal sınırlardadır, bazen kilolu ya da zayıf da olabilirler. Anoreksiyada olduğu gibi çıkartmaya bağlı fiziksel semptomlar görülebilir. Genetik etkili olmakla birlikte yenilik arayışı yüksek, olumsuz duygulanımdan kaçınma eğilimi olan kişilerdir. Bu kişilerde madde kötüye kullanımı, gelişigüzel cinsel ilişki yaşama, aşırı para harcama gibi dürtüsel davranışlar, borderline kişilik bozukluğu, bipolar bozukluk sık görülür. Anoreksiya nervosaya göre iyileşme oranları daha yüksektir. Tedaviye erken başlanması komplikasyonların gelişmemesi açısından önemidir. Tedavide farmakoterapi ile desteklenen psikoterapötik yaklaşımlar kullanılır.
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu
Bu bozuklukta da tıkınırcasına yeme dönemleri mevcuttur, ancak bulimiya nervosada olduğu gibi telafi edici davranışlar görülmez. Tıkınırcasına yeme atakları gizli tutulur, yüksek kalorili besinleri içerir, yeme davranışı kontrol edilemez. İnce beden algısı yoktur, kilolu olabilirler. Duygudurum, kaygı, madde kullanım bozuklukları sık görülür. Uzun dönemde kilo fazlalığı ile ilgili tıbbi komplikasyonlar görülebilir. Tıkınırcası yeme ataklarını tetikleyen duygusal yapı üzerinde çalışılması fayda sağlar.
Gece Yeme Sendromu
Uykudan uyanarak yemek yeme ya da akşam yemeğinden sonra aşırı yiyecek tüketme ile kendini gösteren gece yemek yeme dönemleri görülür. Bu hastalar beden imgeleri ve ağırlığı ile ilgili endişe duymazlar. Ailesel geçiş olabilir. Genellikle tedavi ile düzelme sağlanan dönemlerin olduğu kronik bir seyir gösterir. Uyku kalitesi de kötü olan hastalarda uzun dönemde kilo fazlalığına da bağlı olarak diyabet, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalık geliştirme riski artar. Farmakoterapiden fayda görebilirler.
Kaçıngan/Kısıtlı Yiyecek Alım Bozukluğu
Bu bozukluğa sahip bireylerde yemeden kaçınma sebebiyle beslenme bozuklukları görülebilir. Bu tutum işlevsellikte bozulma, önemli ölçüde kilo kaybı olduğunda tedavi gerektirir. Kişilerde beden imajıyla ilgili kaygı görülmez.
.

