Back to Top
 
 

Kişilik Bozuklukları

 

f

 

 

 
 
 
 

 

 

Tüm yazılar bilgilendirme amaçlıdır. Tedavi klinik değerlendirme yapıldıktan sonra kişiye özel uygulanmalıdır.

 

Kişinin içinde yaşadığı kültürün beklentilerinden sapan süreklilik gösteren içsel yaşantı ve davranış örüntüsüdür. Kişinin kendini, diğer insanları, olayları algılamasında, verdiği duygusal tepkilerde, kişilerarası işlevselliğinde, dürtülerini denetlemesinde sorunlar olabilir. Duygudurum dalgalanmaları, ani öfke patlamaları, dikkat çekme ihtiyacı, ilişki kurmayı zorlaştıran kaygı, çevreyi suçlama, aldatıldığını, kullanıldığını düşünme, güvensizlik, şüphelenme göze çarpan düşünce ve davranışlardır. Ergenlik veya erken erişkinlik döneminde başlayıp, yaşam boyu sürebilen, kişinin işlevselliğini bozan, bu örüntü değişik kişisel ve toplumsal durumları kapsar. Esneklikten uzak katı bir yapılanma şeklindedir. Bu yapılanmada kişi çoğunlukla kendini haklı görür ve kendisinin yerine dış çevrenin değişmesi gerektiğini düşünür. Bu nedenle tedaviye ilgisiz, iyileşmeye dirençlidirler. Kişilik bozukluğu olan bireyler kaygı, depresif duygudurum, öfke, suçluluk gibi duygu ve düşüncelerle başa çıkmak için bilinçdışı savunma düzeneklerini kullanırlar. Bölme, yansıtma, yalıtma, yer değiştirme, çözülme, akla uygunlaştırma, bedenleştirme, fedakarlık, idealleştirme, karşıt tepki kurma, pasif saldırganlık, inkar, fantezi, değersizleştirme, yüceltme en sık kullanılan savunma mekanizmalarıdır. Tuhaf, mesafeli özelliklere sahip paranoid, şizoid, şizotipal kişilik bozukluklarını kapsayan A kümesi; dramatik, dürtüsel, istismarcı, düzensiz özelliklere sahip B kümesi; korkulu, endişeli özellikler taşıyan C kümesi olarak üç ana grupta incelenirler. 

Paranoid Kişilik Bozukluğu

Başkalarının eylemlerini kasıtlı olarak küçük düşürücü, kötü niyetli, aldatıcı olarak yorumlayıp başkalarına karşı aşırı şüphe ve güvensizlik hissetme ile karakterizedir. İlişkide oldukları kişilerin kendilerine zarar verebileceklerini düşünürler. Söylediklerinin kendilerine karşı kullanılabileceğini düşünüp kimseye açılmak istemezler. Eşlerinin ya da partnerlerinin sadakatiyle ilgili yersiz şüpheleri vardır. 

Şizoid Kişilik Bozukluğu

Şizoid Kişilik Bozukluğu olan bireyler soğuk ve mesafeli görünürler, günlük olaylarla, başkalarının endişeleriyle ilgilenmezler. Duygusal bağlara fazla ihtiyaç duymazlar. Yalnız yapabilecekleri ilgi alanlarına yönelirler, cinsel hayatları fantezilerle sınırlı olabilir. Yakın arkadaşları genellikle azdır, övgü ve eleştirilere kayıtsızdırlar. Konuşmaları hedefe yönelik olmakla beraber sorulara kısa cevaplar verir, kendiliğinden konuşmalardan kaçınırlar.

Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Yakın ilişkilerde duyulan rahatsızlık, bu ilişkileri sürdürmekte yetersizliklere ilaveten düşünce, davranış, görünüm açısından tuhaflıklar sergilerler. Batıl inançları olabilir, özel güçleri olduğuna inanabilirler. Hayali ilişkiler, çocuksu korku ve fantezilerle, algısal yanılsamalar yaşayabilirler. Stres altında gerçeği değerlendirmeleri bozulup psikotik belirtiler sergileyebilirler. Şizofreni hastalarının aile öykülerinde şizotipal kişilik bozukluğuna sık rastlanır.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu

Başkalarının haklarına saygısızlık ve ihlalleri söz konusudur. Kişi 18 yaşında ya da daha büyük olmalı ve 15 yaşından önce davranış bozukluğu ile birlikte bu davranış örüntüsünü sergiliyor olmalıdır. Yalan söyleme, okuldan kaçma, hırsızlık, kavga, madde bağımlılığı, yasadışı faaliyetler çocukluk döneminde başlayabilir. Manipülatif yapılarıyla başkalarını planlarına ikna edebilirler. Geleneksel ahlak standardına uyma konusunda güvenilmezdirler ve yaptıkları yanlış davranışların sonuçlarından pişmanlık duymazlar.

Borderline (Sınırda) Kişilik Bozukluğu

Borderline Kişilik Bozukluğu olan bireyler hemen her zaman kriz halinde görülürler. Duygudurum dalgalanmaları sıktır. Hastaların davranışları son derece öngörülemezdir, başarıları nadiren yetenekleri düzeyindedir. Stres dönemlerinde gerçeği değerlendirmeleri bozulup kısa süreli psikotik dönemlere girebilirler. Ani öfke patlamaları, tekrarlayan kendine zarar verici davranışları görülür. Hem bağımlı olup, hem de düşmanlık duyguları hissettikleri için kişilerarası ilişkileri çalkantılıdır. Bölme mekanizmasıyla bir kişiyi tamamen iyi ya da tamamen kötü algılarlar. İyi kişi idealize edilir, kötü kişi değersizleştirilir. Kronik boşluk ve can sıkıntısından şikayet ederler, tutarlı bir kimlik yapısı oluşturamazlar. Çok para harcama, cinsellik, madde kötüye kullanımı, güvensiz araç kullanımı gibi dürtüsel davranışları sıktır.

Histriyonik Kişilik Bozukluğu

Bu bozukluğa sahip kişiler yüksek derecede dikkat çekme davranışı gösterirler. Duygu ve düşüncelerini abartma eğilimindedirler. İlgi çekmek için dış görünümlerini kullanırlar. Konuşmalarında jestler ve dramatik vurgulamalar yaygındır. İlgi odağı olamadıklarında, övgü veya onay alamadıklarında öfkelenirler. İlişkileri yüzeyseldir, başkalarıyla genellikle ilgilenmezler. Kuvvetli bağlanma ihtiyaçları nedeniyle kolay etki altında kalırlar.

Narsisistik Kişilik Bozukluğu

Bu kişilerde büyüklenmeci bir kendini beğenmişlik duygusu vardır, kendilerini özel görür ve özel muamele beklerler. Zihinleri sınırsız güç, başarı, zeka, güzellik düşlemleriyle meşguldür. Çok beğenilmek isterler. Hak ettiği duygusu hakimdir, eleştiriye öfkelenirler. Kişilerarası ilişkilerde çıkarcı davranırlar, empati yapamazlar. Meslek yaşamlarında hırslıdırlar. Benlik saygıları düşük olduğundan depresyona yatkındırlar. Kayıp, mesleki zorluklar, depresif dönemlerde yardım arayışına girerler. 

Çekingen Kişilik Bozukluğu

Başkaları tarafından reddedilmeye karşı aşırı duyarlıdırlar. Yakın arkadaşlıklar isteseler de reddedilme korkusu nedeniyle kaçınırlar. Başkalarının söz ve davranışlarını aşağılayıcı ya da alaycı olarak yanlış yorumlama eğilimindedirler. Herhangi bir talebin reddedilmesi hayal kırıklığı yaşamalarına ve başkalarından uzaklaşmalarına neden olur. Eleştirilmeden kabul görmedikçe ilişkiye başlama konusunda isteksizdirler.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Bağımlı ve itaatkar davranış örüntüsü sergilerler. Başkalarından tavsiye almadan karar veremezler. Yalnız kalmaktan hoşlanmazlar, biten bir ilişkinin ardından yenisinin arayışına girerler. Tek başına yaşamla başa çıkamayacaklarını düşünürler. Çoğu alanda kendisi yerine başkalarının sorumluluk almasını beklerler. Bağlanma hissinin bozulmaması için istismarcı, sadakatsiz, madde kullanan bir eşe katlanabilirler.

Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu

Bu kişilerin zihinleri düzenlemeler, ayrıntılar, planlar, gereklilikler, mükemmele ulaşma arzusu ile meşguldür. Kurallara katı bir şekilde uyulması konusunda ısrarcıdırlar, kontrolleri dışındaki davranışlara tahammül edemezler. Esneklikten yoksun ve hoşgörüsüzdürler. Kişilerarası ilişkileri sınırlıdır, insanlarla uzlaşamaz, başkalarının kendilerine uyum göstermesi konusunda ısrarcı olurlar. Hata yapma kaygısıyla karar vermekte zorlanırlar. Sorulara verdikleri yanıtlar ana konudan uzaklaşacak kadar ayrıntılı, duygusal alanları daralmıştır. Eskimiş nesneleri elden çıkaramaz, para harcama konusunda cimridirler. Başkalarının kendisi gibi yapacağına inanmadığından görev dağılımı ya da işbirliğine isteksiz olup her işi kendileri yapmaya çalışabilirler.  

Kişilik bozukluğu olan bireyler genellikle sorunları olduğunu kabul etmez, sıkıntılarını çevrelerindeki kişi ve olaylara  bağladıkları için tedavi arayışına girmezler. Daha çok yakın çevrelerinin ısrarı ile tedaviye başvururlar. Uyumsuz davranışları evlilik, aile, iş yaşamında sorunlar yaratır ve üzerine eklenen depresyon, kaygı, alkol ve madde kullanımı tabloyu daha karmaşık hale getirir. Tedavide psikoterapötik ve farmakolojik yaklaşımlar birlikte kullanılabilir. Farmakoterapi ile duygu ve davranışların kontrolü sağlandıktan sonra terapinin uygulanması için daha sağlam bir zemin oluşturulabilir.

 

.