Back to Top
 
 

Duygudurum bozuklukları

 

 

f

 

 

 
 
 
 

 

 

Tüm yazılar bilgilendirme amaçlıdır. Tedavi klinik değerlendirme yapıldıktan sonra kişiye özel uygulanmalıdır.

Depresyon

Depresif duygudurum, ilgi ve istek kaybı depresyonun temel belirtileridir. Duygudurumdaki kötüleşme sabah saatlerinde daha belirgindir. Hastalar oldukça az kendiliğinden hareket gösterirler. Enerji azlığı, hiçbir şeyden zevk almama bunun nedenlerindendir. Bir işe başlamakta ya da başladıkları işi tamamlamakta zorluk yaşarlar. İş ya da akademik başarıda düşüş görülebilir. Sosyal etkileşimlere isteksiz olup evden dışarı çıkmak istemeyebilirler. Konuşma hızı ve ses tonu azalmıştır. Sorulara tek kelimelik, gecikmeli yanıtlar verebilirler. Sabahları erken uyanmaktan ya da uykunun sık bölünmesinden şikayet ederler. Sorunları hakkında tekrar eden düşünceler de uykuya dalmayı güçleştirir. Birçok hastada iştah azalması ve kilo kaybı görülürken, bir kısım hastada da iştah artışı ve kilo alımı görülür. Depresyondaki hastalar kendileri, dünya, gelecek hakkında olumsuz düşüncelere sahiptir. Suçluluk duygusu, değersizlik hissi, umutsuzluk bazen de ölme isteği tabloya eşlik eder. Değersizlik düşünceleri kendilerini başarısız görmeleri ve etraflarındaki kişiler tarafından sevilmediklerini düşünmeleri ile yakından bağlantılıdır. Kendine saygıyı başarılı olmakla ölçen kişilerde başarısızlık duygusu da depresyona zemin hazırlayabilir. Konsantre olamama, unutkanlık, bazen gerçeği değerlendirmenin de bozulduğu sanrı ve varsanı denilen gerçekdışı düşünce, ses, hayaller görülebilir. Kabızlık, hazımsızlık, yorgunluk, vücut ağrıları gibi bedensel belirtilerden şikayet edebilirler. Depresif bozuklukların anksiyete bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluk, sosyal fobi, alkol ve madde kötüye kullanımıyla birlikte görülme oranı yüksektir. Depresyon tanısı kronik akciğer hastalıkları, kalp damar hastalıkları, diyabet, epilepsi gibi fiziksel hastalıkların da seyrini kötüleştirebilir. Kişinin kendini suçlaması ve umutsuzluk duyguları yardım arayışını geciktirebilir. Hafif depresyonda psikoterapötik yaklaşımlar etkili olabilirken, orta ve ağır depresyonda ilk seçenek antidepresan ilaçlardır. Depresyonun tekrarlama riski yüksek olduğundan iyileşme sağlandıktan 6-9 ay sonrasına kadar tedavinin devam edilmesi önerilir. Tekrarlayan depresyonlarda koruyucu tedavi uygulanır.

Distimik Bozukluk

Majör depresyondan daha hafif depresif belirtilerin en az iki yıl devam ettiği kronik bir bozukluktur. Düşük benlik saygısı ve karamsarlık ön plandadır. Kişilerde yetersizlik, suçluluk, ilgi kaybı, hareketsizlik, üretkenlik eksikliğiyle sürekli devam eden depresif ruh hali gözlenir. Arada iyilik dönemleri olsa da, bu dönemler iki aydan uzun sürmez. Üzerine majör depresyon atağı eklenebilir. Çifte depresyon denilen bu durum iki rahatsızlığın da tedavisini gerektirir.

Bipolar Bozukluklar

Bipolar bozukluklar yaygın olarak manik depresyon olarak iki uçta seyreden bipolar bozukluk tip 1,2 ve siklotimiyi içerir. Bipolar bozukluk tip 1 manik dönemle karakterizedir. Depresif dönemler de görülebilir ve başlangıç majör depresyon dönemiyle olabilir. Ailede bipolar bozukluk olanların biyolojik akrabalarında üç kat, birinci derecede akrabalarında görülme riski on kat artmıştır. Her ne kadar risk yüksek olsa da çevresel faktörlerin de epigenetik mekanizmalar üzerinden hastalığın ortaya çıkmasında etkisi vardır. Manik hastalar ilk izlenim olarak heyecanlı, konuşkan, eğlenceli, hiperaktif görülebilirler. Duygudurum neşeli, çoşkulu olmasına rağmen en ufak bir engellemede öfke ve düşmanlığa dönüşebilir. Duygusal oynaklık ön plandadır. Düşünce akışı hızlı, konuşma miktarı artmış, konsantrasyon azalmıştır. Dikkat hızla çelinebilir, başladıkları işi bitirmeden yeni uğraşılara girişirler. Artmış özgüven duygusuna genellikle olağanüstü yeteneklere sahip olma, sınırsız güç gibi kendini yücelten ya da kendine komplo kurulduğu, zarar görebileceği ile ilgili gerçek dışı düşünce içerikleri, konuşan sesler eklenebilir ve gerçeği değerlendirmeleri bozulabilir. Yargılama bozulmuştur, çok para harcama, gelişigüzel cinsel ilişki yaşama, yoğun alkol alımı, patolojik kumar oynama gibi dürtüsel, zarar verici davranışlarda bulunabilirler. Uyku miktarı azalmış, uykusuzluğa rağmen enerjik yapı korunmuştur. Dönemler arası stabil durumdayken uyku azalması yeni bir dönemin başlangıcı olarak uyarıcı olabilir. Bu bozuklukta tek ya da yenileyen dönemler görülebilir. Tek bir manik dönem geçiren kişilerin yüzde 90’ının başka bir manik dönem geçirme olasılığı vardır. Bozukluk ilerledikçe dönemler arası süre kısalabilir. Bu nedenle akut dönemde ve hastalığın seyrine göre dönemler arasında koruyucu olarak tedavinin başlanması önemlidir.  Gerçeği değerlendirmesi bozulmuş, kendine ve çevresine zarar verme olasılığı yüksek, ilaç reddi olan, sosyal desteği yetersiz ağır vakalarda hastane yatışı gerekebilir. Öncelikle farmakoterapi ile akut belirtiler yatıştırılır, sonrasında psikososyal destek, psikoterapi fayda sağlayabilir. Hastanın tedaviye uyumuna yardımcı olmak, tanıyla ilgili rahatsızlığı ve risk faktörlerinden kaçınma üzerine konuşmak, stresli yaşam olaylarında  destek olmak hedeflenir.

Bipolar bozukluk tip 2’de maniye benzeyen ancak şiddeti daha hafif hipomanik belirtiler ve bunları izleyen depresif dönemler görülür. Gerçekdışı düşünceler yoktur ve hastaneye yatmayı gerektirecek düzeyde ağır değildir. Siklotimide en az iki yıl boyunca hipomani ve depresyon tanı ölçütlerini tam karşılamayan ancak dönemler arasında iki aydan uzun iyilik halinin olmadığı çok sayıda hipomani ve depresyon dönemlerini içerir. Her iki rahatsızlık da kronik seyirlidir ve toplumsal, mesleki işlevsellikte düşmeye yol açar. Benzer yaklaşımlarla kişinin ihtiyacın göre tedavi gerektirebilir.